Onkologia

Rak gruczołu krokowego

Najczęstszy nowotwór u mężczyzn w Polsce. Wykryty wcześnie często rośnie powoli i bywa wyleczalny, ale długo nie daje żadnych objawów.

Ostatnia aktualizacja: 12 października 2026

Co to takiego?

Rak gruczołu krokowego (prostaty) to nowotwór złośliwy, który rozwija się z komórek gruczołu leżącego tuż pod pęcherzem. W Polsce rozpoznaje się go u około 23,7 tys. mężczyzn rocznie, a około 5,9 tys. umiera z jego powodu (Krajowy Rejestr Nowotworów, dane za 2023 r.). Część tych nowotworów rośnie bardzo wolno i nigdy nie zagrozi życiu, inne są agresywne. Dlatego kluczowe jest ustalenie, z którym rodzajem mamy do czynienia.

We wczesnym stadium rak prostaty zwykle nie daje żadnych objawów. Wykrywa się go dzięki badaniu PSA we krwi, badaniu przez odbytnicę i rezonansowi, a rozpoznanie potwierdza biopsja. Problemy z oddawaniem moczu, takie jak słaby strumień czy częste parcie, znacznie częściej wynikają z łagodnego rozrostu prostaty niż z raka.

Najczęstsze objawy

  • we wczesnym stadium zwykle brak jakichkolwiek objawów
  • słabszy strumień, częste oddawanie moczu, wstawanie w nocy (częściej z powodu łagodnego rozrostu)
  • krew w moczu lub w nasieniu
  • nowe problemy z erekcją
  • uporczywy ból kości, zwłaszcza kręgosłupa, miednicy i bioder (choroba zaawansowana)
  • niezamierzona utrata masy ciała i osłabienie

Kiedy zgłosić się do lekarza

Umów wizytę

W najbliższych dniach lub tygodniach

  • ukończyłeś 50 lat i chcesz omówić badanie PSA
  • w Twojej rodzinie był rak prostaty, piersi lub jajnika albo wykryto mutację BRCA - badania warto zacząć wcześniej (od 40. do 45. roku życia), ustal to z lekarzem
  • w moczu lub w nasieniu pojawiła się krew
  • wynik PSA jest podwyższony - nie panikuj, ale nie zwlekaj z diagnostyką
  • ból kości nie mija mimo upływu czasu

Nie czekaj: SOR lub 112

Jeśli dotyczy Cię któraś z sytuacji

  • nagle osłabły Ci nogi, tracisz czucie w okolicy krocza albo nie panujesz nad pęcherzem lub stolcem - to może oznaczać ucisk na rdzeń kręgowy
  • nie możesz w ogóle oddać moczu
  • silny ból kręgosłupa z osłabieniem nóg

Zadzwoń pod 112 albo jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.

Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka

  • Wiek - ryzyko rośnie wyraźnie po 50. roku życia.
  • Rak prostaty u ojca lub brata, zwłaszcza rozpoznany w młodszym wieku.
  • Mutacje genów BRCA1 i BRCA2 (często ujawniają się przez raka piersi lub jajnika w rodzinie).
  • Pochodzenie afrykańskie.

Badanie PSA i wczesne wykrywanie

PSA to białko produkowane przez prostatę, oznaczane z krwi. Jego wzrost może oznaczać raka, ale też łagodny rozrost, zapalenie prostaty, niedawne cewnikowanie lub wytrysk. Pojedynczy wynik to wskazówka, nie rozpoznanie. Zalecenia EAU: dobrze poinformowanym mężczyznom o podwyższonym ryzyku proponować badanie PSA według strategii dostosowanej do ryzyka, od 50. roku życia, od 45. przy rodzinnym obciążeniu lub pochodzeniu afrykańskim i od 40. przy mutacji BRCA2. Decyzja powinna być wspólna, bo badanie ma zalety (wcześniejsze wykrycie groźnego raka) i wady (nadrozpoznawalność oraz zbędne biopsje).

Sprawdź nasilenie objawów mikcyjnych w kwestionariuszu IPSS

Jak się potwierdza rozpoznanie

Rezonans magnetyczny prostaty

Zalecany przed biopsją u mężczyzn z podejrzeniem raka. Pokazuje podejrzane ogniska i pozwala pobrać wycinki celowo, a gdy obraz jest prawidłowy, czasem pozwala uniknąć biopsji.

Biopsja

Pobranie wycinków z prostaty, przez krocze lub przez odbytnicę, zwykle pod kontrolą obrazu i w znieczuleniu. Po zabiegu może pojawić się krew w moczu lub w nasieniu, rzadziej zakażenie albo zatrzymanie moczu. Droga przez krocze wiąże się z mniejszym ryzykiem zakażenia.

Ocena agresywności

Patolog ocenia wycinki w skali Gleasona i przypisuje je do grup ISUP od 1 do 5. Im wyższa grupa, tym bardziej agresywny nowotwór. Razem z PSA i zaawansowaniem pozwala to określić ryzyko jako niskie, pośrednie lub wysokie.

Badania obrazowe oceniające rozsiew

Przy ryzyku pośrednim i wysokim wykonuje się m.in. PET-PSMA lub scyntygrafię kości z tomografią, by sprawdzić, czy nowotwór nie wyszedł poza prostatę.

Jak się leczy

Wybór zależy od agresywności raka, zaawansowania, wieku, chorób towarzyszących i tego, co jest ważne dla pacjenta. Warto omówić go z zespołem: urologiem, radioterapeutą i onkologiem.

Aktywny nadzór

Dla raka niskiego ryzyka (i wybranych przypadków pośredniego): regularne PSA, rezonans i powtórne biopsje zamiast natychmiastowego leczenia, które włącza się dopiero, gdy choroba zacznie postępować. Pozwala uniknąć skutków ubocznych, dopóki nie są konieczne.

Operacja (prostatektomia radykalna)

Usunięcie prostaty z pęcherzykami nasiennymi, często techniką laparoskopową lub robotową. Możliwe powikłania to nietrzymanie moczu i zaburzenia erekcji (zwykle poprawiają się z czasem i rehabilitacją) oraz brak nasienia w wytrysku.

Radioterapia

Napromienianie z zewnątrz przez kilka tygodni (czasem krócej) albo brachyterapia, czyli ziarna promieniotwórcze wprowadzone do prostaty. Często łączy się ją z czasową terapią hormonalną. Możliwe skutki uboczne to parcie na mocz, biegunki i zaburzenia erekcji, rzadziej późne powikłania jelitowe.

Terapia hormonalna

Obniża poziom testosteronu, który napędza rozwój raka. Stosowana w chorobie zaawansowanej i jako uzupełnienie radioterapii. Skutki uboczne to uderzenia gorąca, spadek popędu, zmęczenie, osłabienie mięśni i kości, dlatego ważny jest ruch i opieka nad sercem oraz kośćmi.

Choroba zaawansowana

Przy przerzutach stosuje się terapię hormonalną nowej generacji, chemioterapię, leczenie celowane i radioizotopy. Ten obszar szybko się zmienia, a leczenie prowadzi onkolog.

Życie po leczeniu i kontrole

Po leczeniu regularnie oznacza się PSA, zwykle co 3-6 miesięcy w pierwszych latach, a potem rzadziej. Harmonogram ustala lekarz prowadzący.

  • Ćwiczenia mięśni dna miednicy przed operacją i po niej pomagają odzyskać kontrolę nad moczem.
  • Erekcję można wspierać lekami i rehabilitacją, a gdy to nie wystarcza, są inne metody.
  • Regularny ruch, zdrowa dieta i rzucenie palenia poprawiają samopoczucie i zmniejszają ryzyko chorób serca.
  • Wsparcie psychologiczne i rozmowa z partnerką lub partnerem naprawdę pomagają.

Najczęstsze pytania

Czy podwyższone PSA oznacza raka?

Nie zawsze. PSA rośnie także przy łagodnym rozroście, zapaleniu prostaty, po cewnikowaniu czy wytrysku. Lekarz ocenia wynik w kontekście wieku, wielkości prostaty i wcześniejszych badań, zwykle zleca powtórzenie, a potem rezonans, zanim zaproponuje biopsję.

Czy rak prostaty zawsze trzeba operować?

Nie. U wielu mężczyzn z wolno rosnącym nowotworem wystarcza aktywny nadzór. W badaniu ProtecT po 15 latach z powodu raka prostaty zmarło ok. 3% mężczyzn we wszystkich trzech grupach (obserwacja, operacja, radioterapia), ale przy samej obserwacji częściej dochodziło do przerzutów. Dlatego wybór metody to rozmowa o korzyściach i skutkach ubocznych.

Co to jest skala Gleasona i grupy ISUP?

To sposób oceny, jak bardzo komórki raka różnią się od zdrowych. Wynik Gleasona (np. 3+4=7) przekłada się na grupy ISUP od 1 (najmniej agresywny) do 5 (najbardziej agresywny). Im wyższa grupa, tym szybciej rak rośnie i tym intensywniejsze bywa leczenie.

Czy po leczeniu będę trzymać mocz i mieć erekcję?

Po operacji i radioterapii mogą wystąpić nietrzymanie moczu i zaburzenia erekcji, ale ich nasilenie i czas trwania bardzo się różnią. Kontrola nad moczem zwykle wraca w ciągu kilku do kilkunastu miesięcy, pomagają ćwiczenia dna miednicy. Erekcję można wspierać lekami i rehabilitacją. Ryzyko zależy m.in. od zaawansowania raka i doświadczenia zespołu, dlatego zapytaj o nie lekarza przed decyzją.

Czy rak prostaty jest dziedziczny?

Częściowo. Ryzyko jest większe, gdy rak prostaty wystąpił u ojca lub brata, zwłaszcza w młodym wieku, oraz przy mutacjach BRCA1 i BRCA2 (w rodzinie także rak piersi lub jajnika). Wtedy warto zacząć badania wcześniej i porozmawiać z lekarzem o poradnictwie genetycznym.

Jak często kontrolować się po leczeniu?

Zwykle PSA co 3-6 miesięcy w pierwszych latach, a potem rzadziej, zależnie od rodzaju leczenia i ryzyka nawrotu. Harmonogram ustala lekarz prowadzący.

Na czym opiera się ta strona

Informacje mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie zastępują konsultacji lekarskiej ani nie służą do stawiania diagnozy. Ostatnia aktualizacja: 12 października 2026.

Masz pytania lub niepokojące objawy?

Opisz, co się dzieje. Urolog odpowie, jakie badania warto zrobić i jak przygotować się do wizyty.