Onkologia
Rak gruczołu krokowego
Najczęstszy nowotwór u mężczyzn w Polsce. Wykryty wcześnie często rośnie powoli i bywa wyleczalny, ale długo nie daje żadnych objawów.
Ostatnia aktualizacja: 12 października 2026
Co to takiego?
Rak gruczołu krokowego (prostaty) to nowotwór złośliwy, który rozwija się z komórek gruczołu leżącego tuż pod pęcherzem. W Polsce rozpoznaje się go u około 23,7 tys. mężczyzn rocznie, a około 5,9 tys. umiera z jego powodu (Krajowy Rejestr Nowotworów, dane za 2023 r.). Część tych nowotworów rośnie bardzo wolno i nigdy nie zagrozi życiu, inne są agresywne. Dlatego kluczowe jest ustalenie, z którym rodzajem mamy do czynienia.
We wczesnym stadium rak prostaty zwykle nie daje żadnych objawów. Wykrywa się go dzięki badaniu PSA we krwi, badaniu przez odbytnicę i rezonansowi, a rozpoznanie potwierdza biopsja. Problemy z oddawaniem moczu, takie jak słaby strumień czy częste parcie, znacznie częściej wynikają z łagodnego rozrostu prostaty niż z raka.
Najczęstsze objawy
- we wczesnym stadium zwykle brak jakichkolwiek objawów
- słabszy strumień, częste oddawanie moczu, wstawanie w nocy (częściej z powodu łagodnego rozrostu)
- krew w moczu lub w nasieniu
- nowe problemy z erekcją
- uporczywy ból kości, zwłaszcza kręgosłupa, miednicy i bioder (choroba zaawansowana)
- niezamierzona utrata masy ciała i osłabienie
Kiedy zgłosić się do lekarza
Umów wizytę
W najbliższych dniach lub tygodniach
- ukończyłeś 50 lat i chcesz omówić badanie PSA
- w Twojej rodzinie był rak prostaty, piersi lub jajnika albo wykryto mutację BRCA - badania warto zacząć wcześniej (od 40. do 45. roku życia), ustal to z lekarzem
- w moczu lub w nasieniu pojawiła się krew
- wynik PSA jest podwyższony - nie panikuj, ale nie zwlekaj z diagnostyką
- ból kości nie mija mimo upływu czasu
Nie czekaj: SOR lub 112
Jeśli dotyczy Cię któraś z sytuacji
- nagle osłabły Ci nogi, tracisz czucie w okolicy krocza albo nie panujesz nad pęcherzem lub stolcem - to może oznaczać ucisk na rdzeń kręgowy
- nie możesz w ogóle oddać moczu
- silny ból kręgosłupa z osłabieniem nóg
Zadzwoń pod 112 albo jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.
Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka
- Wiek - ryzyko rośnie wyraźnie po 50. roku życia.
- Rak prostaty u ojca lub brata, zwłaszcza rozpoznany w młodszym wieku.
- Mutacje genów BRCA1 i BRCA2 (często ujawniają się przez raka piersi lub jajnika w rodzinie).
- Pochodzenie afrykańskie.
Badanie PSA i wczesne wykrywanie
PSA to białko produkowane przez prostatę, oznaczane z krwi. Jego wzrost może oznaczać raka, ale też łagodny rozrost, zapalenie prostaty, niedawne cewnikowanie lub wytrysk. Pojedynczy wynik to wskazówka, nie rozpoznanie. Zalecenia EAU: dobrze poinformowanym mężczyznom o podwyższonym ryzyku proponować badanie PSA według strategii dostosowanej do ryzyka, od 50. roku życia, od 45. przy rodzinnym obciążeniu lub pochodzeniu afrykańskim i od 40. przy mutacji BRCA2. Decyzja powinna być wspólna, bo badanie ma zalety (wcześniejsze wykrycie groźnego raka) i wady (nadrozpoznawalność oraz zbędne biopsje).
Sprawdź nasilenie objawów mikcyjnych w kwestionariuszu IPSSJak się potwierdza rozpoznanie
Rezonans magnetyczny prostaty
Zalecany przed biopsją u mężczyzn z podejrzeniem raka. Pokazuje podejrzane ogniska i pozwala pobrać wycinki celowo, a gdy obraz jest prawidłowy, czasem pozwala uniknąć biopsji.
Biopsja
Pobranie wycinków z prostaty, przez krocze lub przez odbytnicę, zwykle pod kontrolą obrazu i w znieczuleniu. Po zabiegu może pojawić się krew w moczu lub w nasieniu, rzadziej zakażenie albo zatrzymanie moczu. Droga przez krocze wiąże się z mniejszym ryzykiem zakażenia.
Ocena agresywności
Patolog ocenia wycinki w skali Gleasona i przypisuje je do grup ISUP od 1 do 5. Im wyższa grupa, tym bardziej agresywny nowotwór. Razem z PSA i zaawansowaniem pozwala to określić ryzyko jako niskie, pośrednie lub wysokie.
Badania obrazowe oceniające rozsiew
Przy ryzyku pośrednim i wysokim wykonuje się m.in. PET-PSMA lub scyntygrafię kości z tomografią, by sprawdzić, czy nowotwór nie wyszedł poza prostatę.
Jak się leczy
Wybór zależy od agresywności raka, zaawansowania, wieku, chorób towarzyszących i tego, co jest ważne dla pacjenta. Warto omówić go z zespołem: urologiem, radioterapeutą i onkologiem.
Aktywny nadzór
Dla raka niskiego ryzyka (i wybranych przypadków pośredniego): regularne PSA, rezonans i powtórne biopsje zamiast natychmiastowego leczenia, które włącza się dopiero, gdy choroba zacznie postępować. Pozwala uniknąć skutków ubocznych, dopóki nie są konieczne.
Operacja (prostatektomia radykalna)
Usunięcie prostaty z pęcherzykami nasiennymi, często techniką laparoskopową lub robotową. Możliwe powikłania to nietrzymanie moczu i zaburzenia erekcji (zwykle poprawiają się z czasem i rehabilitacją) oraz brak nasienia w wytrysku.
Radioterapia
Napromienianie z zewnątrz przez kilka tygodni (czasem krócej) albo brachyterapia, czyli ziarna promieniotwórcze wprowadzone do prostaty. Często łączy się ją z czasową terapią hormonalną. Możliwe skutki uboczne to parcie na mocz, biegunki i zaburzenia erekcji, rzadziej późne powikłania jelitowe.
Terapia hormonalna
Obniża poziom testosteronu, który napędza rozwój raka. Stosowana w chorobie zaawansowanej i jako uzupełnienie radioterapii. Skutki uboczne to uderzenia gorąca, spadek popędu, zmęczenie, osłabienie mięśni i kości, dlatego ważny jest ruch i opieka nad sercem oraz kośćmi.
Choroba zaawansowana
Przy przerzutach stosuje się terapię hormonalną nowej generacji, chemioterapię, leczenie celowane i radioizotopy. Ten obszar szybko się zmienia, a leczenie prowadzi onkolog.
Życie po leczeniu i kontrole
Po leczeniu regularnie oznacza się PSA, zwykle co 3-6 miesięcy w pierwszych latach, a potem rzadziej. Harmonogram ustala lekarz prowadzący.
- Ćwiczenia mięśni dna miednicy przed operacją i po niej pomagają odzyskać kontrolę nad moczem.
- Erekcję można wspierać lekami i rehabilitacją, a gdy to nie wystarcza, są inne metody.
- Regularny ruch, zdrowa dieta i rzucenie palenia poprawiają samopoczucie i zmniejszają ryzyko chorób serca.
- Wsparcie psychologiczne i rozmowa z partnerką lub partnerem naprawdę pomagają.
Najczęstsze pytania
Czy podwyższone PSA oznacza raka?
Nie zawsze. PSA rośnie także przy łagodnym rozroście, zapaleniu prostaty, po cewnikowaniu czy wytrysku. Lekarz ocenia wynik w kontekście wieku, wielkości prostaty i wcześniejszych badań, zwykle zleca powtórzenie, a potem rezonans, zanim zaproponuje biopsję.
Czy rak prostaty zawsze trzeba operować?
Nie. U wielu mężczyzn z wolno rosnącym nowotworem wystarcza aktywny nadzór. W badaniu ProtecT po 15 latach z powodu raka prostaty zmarło ok. 3% mężczyzn we wszystkich trzech grupach (obserwacja, operacja, radioterapia), ale przy samej obserwacji częściej dochodziło do przerzutów. Dlatego wybór metody to rozmowa o korzyściach i skutkach ubocznych.
Co to jest skala Gleasona i grupy ISUP?
To sposób oceny, jak bardzo komórki raka różnią się od zdrowych. Wynik Gleasona (np. 3+4=7) przekłada się na grupy ISUP od 1 (najmniej agresywny) do 5 (najbardziej agresywny). Im wyższa grupa, tym szybciej rak rośnie i tym intensywniejsze bywa leczenie.
Czy po leczeniu będę trzymać mocz i mieć erekcję?
Po operacji i radioterapii mogą wystąpić nietrzymanie moczu i zaburzenia erekcji, ale ich nasilenie i czas trwania bardzo się różnią. Kontrola nad moczem zwykle wraca w ciągu kilku do kilkunastu miesięcy, pomagają ćwiczenia dna miednicy. Erekcję można wspierać lekami i rehabilitacją. Ryzyko zależy m.in. od zaawansowania raka i doświadczenia zespołu, dlatego zapytaj o nie lekarza przed decyzją.
Czy rak prostaty jest dziedziczny?
Częściowo. Ryzyko jest większe, gdy rak prostaty wystąpił u ojca lub brata, zwłaszcza w młodym wieku, oraz przy mutacjach BRCA1 i BRCA2 (w rodzinie także rak piersi lub jajnika). Wtedy warto zacząć badania wcześniej i porozmawiać z lekarzem o poradnictwie genetycznym.
Jak często kontrolować się po leczeniu?
Zwykle PSA co 3-6 miesięcy w pierwszych latach, a potem rzadziej, zależnie od rodzaju leczenia i ryzyka nawrotu. Harmonogram ustala lekarz prowadzący.
Na czym opiera się ta strona
- EAU Patient Information - Prostate cancer
- EAU Guidelines on Prostate Cancer (aktualizacja 2026)
- NHS - Prostate cancer
- Mayo Clinic - Prostate cancer
- Krajowy Rejestr Nowotworów (dane za 2023 r.)
- Hamdy FC i wsp., badanie ProtecT, New England Journal of Medicine 2023
Informacje mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie zastępują konsultacji lekarskiej ani nie służą do stawiania diagnozy. Ostatnia aktualizacja: 12 października 2026.
Zobacz też
Onkologia
Rak nerki
Guz nerki wykryty w USG lub tomografii: kiedy robi się biopsję, jak wygląda leczenie z zachowaniem nerki i jak żyć z jedną nerką.
Czytaj dalejOnkologia
Rak pęcherza moczowego
Krew w moczu, cystoskopia i TURBT, wlewki z BCG, leczenie raka nacieczającego mięśniówkę i kontrole po leczeniu. Co warto wiedzieć o raku pęcherza.
Czytaj dalejOgólna urologia
Andrologia
Zaburzenia erekcji, niepłodność męska, niski testosteron i choroba Peyroniego. Jak się je bada i leczy oraz kiedy zgłosić się pilnie.
Czytaj dalejMasz pytania lub niepokojące objawy?
Opisz, co się dzieje. Urolog odpowie, jakie badania warto zrobić i jak przygotować się do wizyty.