Ogólna urologia
Kamica moczowa
Złogi w nerkach i moczowodach: od kamienia wykrytego przypadkiem po silną kolkę nerkową.
Ostatnia aktualizacja: 12 października 2026
Co to takiego?
Kamica moczowa to obecność twardych złogów, które tworzą się w nerce, gdy w moczu odkładają się związki chemiczne. Kamień może zostać w nerce albo przesunąć się moczowodem aż do pęcherza. Małe kamienie często nie dają żadnych objawów i odchodzą niezauważone - bywa, że wykrywa się je przypadkiem przy badaniu wykonanym z innego powodu.
Kłopoty zaczynają się, gdy kamień zablokuje odpływ moczu. Wtedy pojawia się kolka nerkowa: silny ból, który przychodzi falami. Wiele kamieni leczy się bez operacji, ale kilka sytuacji wymaga szybkiej pomocy - opisujemy je poniżej.
Najczęstsze objawy
- silny ból w boku lub w okolicy lędźwiowej, przychodzący falami
- ból promieniujący do pachwiny lub jądra
- nudności i wymioty
- częste lub piekące oddawanie moczu
- mocz mętny, różowy, czerwony lub brązowy
- gorączka lub dreszcze (sygnał ostrzegawczy)
- czasem brak objawów - kamień wykryty przypadkiem
Kiedy zgłosić się do lekarza
Umów wizytę
W najbliższych dniach lub tygodniach
- w moczu pojawiła się krew albo miałeś epizod silnego bólu w boku, który minął - warto ustalić przyczynę
- kamień został wykryty przypadkiem w USG lub tomografii
- wiesz, że masz kamicę, i chcesz zapobiegać nawrotom
- ból nawraca albo kamień nie odchodzi - lekarz oceni, czy potrzebny jest zabieg
Nie czekaj: SOR lub 112
Jeśli dotyczy Cię któraś z sytuacji
- kolce nerkowej towarzyszy gorączka, dreszcze lub uczucie rozpalenia (możliwe zakażenie zablokowanej nerki)
- nie oddajesz moczu w ogóle albo oddajesz go bardzo mało
- masz jedną nerkę lub kamień blokuje odpływ moczu z obu stron
- ból jest tak silny, że nie możesz usiedzieć w miejscu, albo wymioty nie pozwalają Ci pić
- kolka dotyczy kobiety w ciąży lub dziecka - nie leczy się jej na własną rękę
Zadzwoń pod 112 albo jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.
Dlaczego powstają kamienie
Kamienie tworzą się, gdy w moczu jest za dużo substancji, które łatwo krystalizują, a za mało płynu, żeby je rozpuścić. Kryształy zlepiają się i z czasem narastają w nerce.
- Za mało picia i zagęszczony mocz - najczęstsza i najłatwiejsza do zmiany przyczyna.
- Dużo soli i mięsa w diecie, produkty bardzo przetworzone, słodzone napoje.
- Nadwaga i mała aktywność fizyczna.
- Choroby zmieniające skład moczu, np. nadczynność przytarczyc, dna moczanowa, przewlekłe biegunki.
- Nawracające zakażenia dróg moczowych (kamienie infekcyjne).
- Kamica u rodziców lub rodzeństwa.
- Niektóre suplementy, np. duże dawki witaminy C.
Rodzaje kamieni
Skład kamienia decyduje o tym, jak go leczyć i jak zapobiegać nawrotom, dlatego warto oddać wydalony kamień do badania.
Szczawianowo-wapniowe
Najczęstsze, stanowią zdecydowaną większość kamieni. Sprzyjają im mała ilość płynów, sól w diecie i nadmiar szczawianów (szpinak, rabarbar, orzechy).
Moczanowe (z kwasu moczowego)
Częste przy dnie moczanowej, otyłości, cukrzycy typu 2 i bardzo kwaśnym moczu. Zwykle nie widać ich na zwykłym zdjęciu RTG, a część da się rozpuścić lekami zmieniającymi odczyn moczu.
Struwitowe (infekcyjne)
Powstają przy nawracających zakażeniach bakteriami rozkładającymi mocznik. Rosną szybko i mogą wypełnić całą miedniczkę nerkową, dlatego zwykle trzeba je usuwać zabiegowo.
Cystynowe i inne rzadkie
Cystynowe wynikają z wrodzonej choroby metabolicznej, pojawiają się zwykle w młodym wieku i często wracają. Wymagają opieki ośrodka, który prowadzi taką diagnostykę.
Jak się rozpoznaje
Rozpoznanie opiera się na objawach, badaniu moczu i badaniach obrazowych.
Wywiad i badanie
Lekarz pyta o charakter bólu, wcześniejsze kamienie i choroby w rodzinie, bada okolicę lędźwi i brzuch oraz sprawdza temperaturę i ciśnienie.
Mocz i badania krwi
W badaniu ogólnym moczu widać krwinki i ewentualne zakażenie. We krwi sprawdza się kreatyninę (pracę nerek), CRP i morfologię, a przy podejrzeniu zakażenia także posiew moczu.
USG jamy brzusznej
Szybkie i bezpieczne, pokazuje zastój moczu w nerce i część kamieni. Dobre na start, a w ciąży i u dzieci pierwszy wybór.
Tomografia komputerowa bez kontrastu
Najdokładniej pokazuje wielkość i położenie kamienia oraz jego gęstość, co pomaga zaplanować leczenie. Stosuje się niską dawkę promieniowania, zwykle gdy USG nie rozstrzyga lub trzeba wybrać zabieg.
Jak się leczy
O wyborze metody decyduje wielkość i położenie kamienia, nasilenie bólu, zakażenie i stan nerek. Orientacyjnie, według zaleceń EAU, im większy kamień, tym częściej potrzebny jest zabieg.
- Kamień w nerce do 10 mm: kruszenie falą uderzeniową albo zabieg endoskopowy.
- Kamień w nerce 10-20 mm: kruszenie falą uderzeniową albo endoskopia.
- Kamień w nerce powyżej 20 mm: zwykle zabieg przez skórę.
- Kamień w moczowodzie powyżej 10 mm: najczęściej endoskopia.
Leki przeciwbólowe i cierpliwość
Przy małych kamieniach często wystarczy poczekać, bo większość z nich odchodzi sama, zwykle w ciągu kilku tygodni. Na ból w pierwszej kolejności stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen, diklofenak), jeśli nie ma przeciwwskazań. Gdy nie wystarczą, lekarz przepisze coś silniejszego. Czekanie jest bezpieczne tylko wtedy, gdy ból da się opanować, nie ma gorączki, a nerka nie jest zablokowana.
Kruszenie falą uderzeniową (ESWL)
Fala uderzeniowa wysyłana z zewnątrz rozbija kamień na drobne okruchy, które odchodzą z moczem w ciągu kilku tygodni. Zabieg jest bez nacięcia, w znieczuleniu lub sedacji, zwykle bez pobytu w szpitalu. Najlepiej działa na mniejsze kamienie w nerce i górnym odcinku moczowodu. Po zabiegu często pojawia się krew w moczu, a podczas odchodzenia okruchów może wrócić ból kolkowy. Czasem trzeba zabieg powtórzyć.
Ureteroskopia (URS)
Cienki endoskop wprowadza się przez cewkę moczową i pęcherz do moczowodu lub nerki. Kamień kruszy się laserem albo wyciąga koszykiem. Nie ma nacięć skóry. Często na kilka dni lub tygodni zakłada się cewnik wewnętrzny (stent JJ), który może powodować parcie i dyskomfort, a potem jest usuwany.
Zabieg przez skórę (PCNL)
Stosowany przy dużych kamieniach, powyżej ok. 2 cm, i kamieniach koralowych. Przez małe nacięcie w okolicy lędźwi lekarz wprowadza do nerki wąski aparat i kruszy kamień. Wymaga znieczulenia ogólnego i zwykle kilku dni w szpitalu. To najskuteczniejsza metoda przy dużych kamieniach, ale z większym ryzykiem krwawienia i zakażenia niż pozostałe.
Pilne odprowadzenie moczu
Gdy zablokowana nerka jest zakażona (gorączka, dreszcze), najpierw trzeba odprowadzić mocz: przez założenie cewnika JJ do moczowodu albo drenu do nerki (nefrostomia), razem z antybiotykiem. Kamień usuwa się dopiero po opanowaniu zakażenia.
Jak zapobiegać nawrotom
Kamienie lubią wracać, ale proste nawyki wyraźnie zmniejszają to ryzyko. W badaniach większa ilość wypijanych płynów dawała ok. 15 mniej nawrotów na 100 osób w ciągu 5 lat.
- Pij 2,5-3 litry płynów na dobę, najlepiej wodę, równomiernie w ciągu dnia i wieczorem. Celem jest dobowa objętość moczu powyżej 2,5 litra. Mocz powinien być jasny.
- Nie ograniczaj wapnia: 1000-1200 mg dziennie z jedzenia (nabiał, ryby z ościami). Za mało wapnia w diecie sprzyja kamicy szczawianowej. Ostrożnie tylko z suplementami wapnia.
- Ogranicz sól do 4-5 g na dobę (płaska łyżeczka to ok. 5-6 g), także tę ukrytą w wędlinach, serach, pieczywie i daniach gotowych.
- Jedz dużo warzyw i owoców, a mięso, zwłaszcza czerwone i przetworzone, w umiarkowanej ilości. Soki cytrusowe i woda z cytryną działają ochronnie.
- Ogranicz słodzone napoje gazowane i inne napoje z cukrem.
- Utrzymuj prawidłową wagę i ruszaj się regularnie.
- Przy kamieniach szczawianowych unikaj dużych ilości szczawianów (szpinak, rabarbar, buraki, orzechy) i dużych dawek witaminy C.
- Po drugim kamieniu lub przy wysokim ryzyku (młody wiek, jedna nerka, choroby metaboliczne) warto zrobić pełną diagnostykę: skład kamienia, badania krwi i zbiórkę dobową moczu. Na ich podstawie lekarz dobiera leki.
Najczęstsze pytania
Czy kamień odejdzie sam?
Często tak. Większość małych kamieni, do ok. 5 mm, odchodzi z moczem samodzielnie, zwykle w ciągu kilku tygodni. Im większy kamień, tym mniejsza na to szansa. Czekanie ma sens tylko wtedy, gdy ból da się opanować lekami, nie ma gorączki i nerka nie jest zablokowana, dlatego warto, by prowadził je lekarz, z kontrolnym USG.
Co robić w domu przy kolce nerkowej?
Ulgę może przynieść ciepło, np. ciepły prysznic lub termofor. Można zażyć niesteroidowy lek przeciwzapalny, jeśli nie masz przeciwwskazań (choroba wrzodowa, choroba nerek, ciąża, leki przeciwkrzepliwe). Pij normalnie, bez próby przepłukiwania nerek ogromną ilością płynów, bo nie ma dowodów, że to pomaga. Jeśli ból nie ustępuje, są wymioty, gorączka lub dreszcze, jedź na SOR.
Czy przy kamicy trzeba unikać wapnia i mleka?
Nie. Zbyt mała ilość wapnia w diecie sprzyja kamicy szczawianowej, bo wapń wiąże szczawiany w jelicie. Zalecane jest 1000-1200 mg wapnia dziennie z jedzenia. Ostrożność dotyczy głównie suplementów wapnia w tabletkach, o nie zapytaj lekarza.
Czy kruszenie kamieni boli i czy jest bezpieczne?
Zabieg wykonuje się w znieczuleniu lub sedacji, więc zwykle jest dobrze tolerowany. Po nim mogą pojawić się krew w moczu, ból przy odchodzeniu okruchów i siniak w okolicy lędźwi. Czasem trzeba zabieg powtórzyć. Poważne powikłania są rzadkie, a kwalifikuje do zabiegu urolog po obrazowaniu.
Ile powinienem pić?
Tyle, by dobowa objętość moczu przekraczała 2,5 litra, czyli zwykle 2,5-3 litry płynów na dobę, więcej w upały i przy wysiłku. Najlepsza jest woda, do bilansu wliczają się też herbata i kawa. Ogranicz słodzone napoje gazowane.
Czy kamienie wrócą?
Mogą, ale ryzyko da się wyraźnie zmniejszyć piciem, dietą i, jeśli trzeba, lekami dobranymi do składu kamienia. Dlatego warto zachować wydalony kamień i oddać go do badania składu. Przy drugim kamieniu lub wysokim ryzyku lekarz zwykle zleca pełną diagnostykę metaboliczną.
Na czym opiera się ta strona
- EAU Patient Information - Kidney stones
- EAU Guidelines on Urolithiasis (aktualizacja 2026)
- NHS - Kidney stones
- Mayo Clinic - Kidney stones
- NIDDK - Kidney stones
- mp.pl - Kamica nerkowa
Informacje mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie zastępują konsultacji lekarskiej ani nie służą do stawiania diagnozy. Ostatnia aktualizacja: 12 października 2026.
Zobacz też
Ogólna urologia
Andrologia
Zaburzenia erekcji, niepłodność męska, niski testosteron i choroba Peyroniego. Jak się je bada i leczy oraz kiedy zgłosić się pilnie.
Czytaj dalejOgólna urologia
BPH i LUTS
Łagodny rozrost prostaty i objawy z dolnych dróg moczowych: słaby strumień, częste parcie, wstawanie w nocy. Jak się je rozpoznaje i leczy.
Czytaj dalejOnkologia
Rak gruczołu krokowego
Badanie PSA, rezonans i biopsja, aktywny nadzór, operacja i radioterapia. Co warto wiedzieć o raku prostaty i kiedy zacząć się badać.
Czytaj dalejMasz pytania lub niepokojące objawy?
Opisz, co się dzieje. Urolog odpowie, jakie badania warto zrobić i jak przygotować się do wizyty.