Pomiar zalegania moczu po mikcji (PVR)

Pomiar zalegania moczu po mikcji (PVR, ang. Post-Void Residual) to badanie, które pozwala ocenić, ile moczu pozostaje w pęcherzu po jego opróżnieniu. Najczęściej wykonuje się je za pomocą USG, dzięki czemu jest szybkie, bezbolesne i nieinwazyjne. Badanie pomaga ustalić, czy pęcherz opróżnia się prawidłowo oraz czy występują zaburzenia odpływu moczu - jest szczególnie przydatne w diagnostyce problemów z oddawaniem moczu, chorób prostaty oraz zaburzeń czynności pęcherza. Lekarz może zalecić badanie PVR m.in. przy:

• trudnościach w rozpoczęciu oddawania moczu
• słabym lub przerywanym strumieniu moczu
• uczuciu niepełnego opróżnienia pęcherza
• częstym oddawaniu moczu, również w nocy
• podejrzeniu łagodnego rozrostu prostaty
• nawracających zakażeniach układu moczowego
• podejrzeniu zatrzymania moczu
• zaburzeniach czynności pęcherza związanych z chorobami neurologicznymi
• kontroli skuteczności leczenia urologicznego

Podstawowym celem badania jest określenie objętości moczu, która pozostaje w pęcherzu po zakończeniu mikcji. Lekarz ocenia przede wszystkim:

• ilość zalegającego moczu, wyrażoną w mililitrach (ml)
• stopień opróżnienia pęcherza
• obecność istotnego zalegania moczu
• zmiany ilości zalegającego moczu w kolejnych badaniach

Pacjent zostaje poproszony o oddanie moczu w toalecie i możliwie całkowite opróżnienie pęcherza. Bezpośrednio po zakończeniu mikcji lekarz wykonuje badanie USG przez powłoki brzuszne - pacjent najczęściej leży na plecach, a na skórę w dolnej części brzucha nakładany jest żel ultrasonograficzny. Lekarz przykłada głowicę USG w okolicy podbrzusza, uwidacznia pęcherz i określa objętość pozostającego w nim moczu. Badanie trwa zwykle kilka minut. Ważne, aby pomiar został wykonany możliwie szybko po oddaniu moczu, ponieważ z upływem czasu pęcherz ponownie zaczyna się wypełniać - zbyt długi odstęp między mikcją a badaniem może wpłynąć na wiarygodność wyniku.

Pomiar PVR wykonywany za pomocą USG jest bezbolesny i nieinwazyjny - nie wymaga wprowadzania żadnych narzędzi do cewki moczowej. Pacjent może odczuwać jedynie niewielki ucisk głowicy ultrasonograficznej na podbrzusze. W niektórych sytuacjach lekarz może zdecydować o pomiarze zalegania moczu za pomocą cewnika wprowadzanego do pęcherza. Jest to jednak metoda inwazyjna, dlatego w rutynowej diagnostyce preferuje się badanie USG.

Pomiar zalegania moczu nie wymaga specjalnego przygotowania - nie trzeba być na czczo ani odstawiać przyjmowanych leków, chyba że lekarz zaleci inaczej. Jeżeli pomiar PVR jest wykonywany razem z uroflowmetrią, konieczne może być zgłoszenie się na badanie z odpowiednio wypełnionym pęcherzem. Przed badaniem warto pamiętać o kilku zasadach:

• nie oddawaj moczu bezpośrednio przed wejściem do gabinetu, jeżeli badanie ma obejmować również ocenę pęcherza przed mikcją
• pij płyny w zwyczajowej ilości, chyba że otrzymasz inne zalecenia
• podczas badania postaraj się opróżnić pęcherz w sposób naturalny, bez nadmiernego parcia
• poinformuj lekarza, jeżeli masz trudności z oddaniem moczu lub nie udało Ci się całkowicie opróżnić pęcherza

Wynik badania podawany jest w mililitrach (ml). Nie istnieje jednak jedna uniwersalna wartość PVR, która u każdego pacjenta jednoznacznie oznacza chorobę lub konieczność rozpoczęcia leczenia - wynik należy interpretować w połączeniu z objawami, wiekiem, przebiegiem choroby oraz innymi badaniami.

U mężczyzn z łagodnym rozrostem prostaty powiększony gruczoł krokowy może utrudniać odpływ moczu z pęcherza, co może powodować osłabienie strumienia moczu, trudności z rozpoczęciem mikcji i uczucie niepełnego opróżnienia. Pomiar PVR pozwala ocenić, czy po oddaniu moczu pozostaje w nim istotna ilość moczu, i może być wykorzystywany do monitorowania przebiegu choroby oraz oceny efektów leczenia. Oba badania wzajemnie się uzupełniają i pomagają lekarzowi ocenić czynność dolnych dróg moczowych.

Nie. Prawidłowe opróżnianie pęcherza nie wyklucza m.in. łagodnego rozrostu prostaty, nadreaktywności pęcherza czy innych zaburzeń oddawania moczu. Podobnie zwiększone zaleganie moczu nie oznacza automatycznie choroby prostaty, ponieważ może być związane również z zaburzeniami czynności samego pęcherza - dlatego pomiar PVR należy interpretować łącznie z wywiadem lekarskim, zgłaszanymi objawami oraz wynikami innych badań. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić dodatkowo:

• USG układu moczowego
• uroflowmetrię
• badanie ogólne moczu
• badanie urodynamiczne
• dodatkową diagnostykę prostaty u mężczyzn