PCR moczu (zakażenia przenoszone drogą płciową)
Proste badanie moczu wykrywające materiał genetyczny drobnoustrojów takich jak chlamydia czy rzeżączka, bez konieczności pobierania krwi.
Co wykrywa PCR moczu?
Badanie PCR moczu pozwala wykryć materiał genetyczny niektórych drobnoustrojów przenoszonych drogą płciową. Jest szczególnie przydatne w diagnostyce zakażeń, które mogą przebiegać z pieczeniem cewki moczowej, wydzieliną, bólem podczas oddawania moczu albo całkowicie bez objawów. Badanie jest proste i nie wymaga pobierania krwi. Najczęściej badanie wykorzystuje się do wykrywania Chlamydia trachomatis oraz Neisseria gonorrhoeae (dwoinki rzeżączki). W zależności od laboratorium panel może obejmować również inne drobnoustroje, np. Mycoplasma genitalium czy Trichomonas vaginalis. Zakres badania zależy od zastosowanego testu, dlatego przed pobraniem warto sprawdzić, jakie patogeny obejmuje konkretny panel PCR.
Kiedy wykonać badanie?
Wiele infekcji, szczególnie chlamydioza, może przebiegać całkowicie bez objawów. PCR może być jednak wskazany m.in. przy:
- pieczeniu podczas oddawania moczu
- wydzielinie z cewki moczowej
- świądzie lub pieczeniu w okolicy ujścia cewki
- bólu lub dyskomforcie po stosunku
- zapaleniu cewki moczowej
- zapaleniu najądrza u młodszych, aktywnych seksualnie mężczyzn
- bólu lub obrzęku jądra
- gorączce lub owrzodzeniach w okolicy narządów płciowych
- kontakcie seksualnym z osobą, u której rozpoznano zakażenie
- nowym partnerze seksualnym i podejrzeniu zakażenia przenoszonego drogą płciową
Jak pobrać próbkę?
To bardzo ważne, ponieważ próbkę pobiera się inaczej niż do typowego posiewu moczu - nie chodzi o "środkowy strumień", tylko o pierwszą porcję. Drobnoustroje odpowiedzialne za część zakażeń przenoszonych drogą płciową znajdują się głównie w obrębie cewki moczowej, a pierwsza porcja moczu pomaga "wypłukać" materiał z cewki do próbki, zwiększając szansę jego wykrycia. Jeżeli to możliwe, badanie najlepiej wykonać przed rozpoczęciem antybiotykoterapii, ponieważ antybiotyk może zmniejszyć ilość drobnoustrojów i wpłynąć na wynik. Jeżeli pacjent już przyjmuje lub niedawno przyjmował antybiotyk, powinien powiedzieć o tym lekarzowi - nie należy jednak samodzielnie przerywać zaleconego leczenia tylko po to, aby wykonać badanie. Najczęściej należy:
- nie oddawać moczu przez około 1-2 godziny przed badaniem, chyba że laboratorium zaleci inaczej
- rozpocząć oddawanie moczu bezpośrednio do pojemnika
- pobrać pierwszą porcję strumienia moczu
- szczelnie zamknąć pojemnik
- dostarczyć próbkę zgodnie z zaleceniem laboratorium
PCR a posiew moczu
To dwa różne badania. Dlatego prawidłowy posiew moczu nie wyklucza zakażenia przenoszonego drogą płciową.
Posiew moczu
Służy przede wszystkim do wykrywania bakterii odpowiedzialnych za typowe zakażenia układu moczowego, np. zapalenie pęcherza. Próbkę najczęściej pobiera się ze środkowego strumienia moczu.
PCR moczu
Wykrywa materiał genetyczny określonych drobnoustrojów, np. chlamydii lub gonokoków. Do badania najczęściej pobiera się pierwszą porcję moczu.
Jak rozumieć wynik?
Wynik dodatni
Oznacza, że w próbce wykryto materiał genetyczny badanego drobnoustroju. Dalsze postępowanie zależy od rodzaju zakażenia - lekarz może zalecić odpowiednie leczenie, badania w kierunku innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, diagnostykę lub leczenie partnera/partnerki oraz czasową rezygnację ze współżycia do zakończenia leczenia zgodnie z zaleceniami.
Wynik ujemny
Oznacza, że w badanej próbce nie wykryto materiału genetycznego patogenów objętych testem. Nie oznacza jednak, że wykluczono wszystkie możliwe zakażenia przenoszone drogą płciową - znaczenie wyniku zależy m.in. od czasu od ryzykownego kontaktu, prawidłowego pobrania próbki, wcześniejszego stosowania antybiotyków oraz zakresu panelu PCR. Jeżeli objawy utrzymują się mimo ujemnego wyniku, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę.
Czy PCR moczu wykrywa wszystkie choroby przenoszone drogą płciową?
Nie. Badanie moczu nie służy do diagnostyki wszystkich STI. Przykładowo: HIV, kiła oraz WZW B i C - diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu krwi; HPV - diagnostyka zależy od lokalizacji i sytuacji klinicznej; opryszczka narządów płciowych - przy zmianach najlepszy materiał może pochodzić bezpośrednio ze zmiany. Dlatego przy ryzykownym kontakcie seksualnym czasami potrzebny jest szerszy zestaw badań, a nie tylko PCR moczu. Nie zawsze też wystarczy sam mocz - w zależności od objawów i rodzaju kontaktu lekarz może zalecić zamiast moczu lub dodatkowo wymaz z cewki moczowej, pochwy lub szyjki macicy, gardła albo odbytu. Miejsce pobrania powinno odpowiadać miejscu potencjalnego zakażenia.
Ważne: Prawidłowy posiew moczu nie wyklucza chlamydii ani rzeżączki. Jeżeli objawy sugerują zapalenie cewki moczowej albo pojawiły się po ryzykownym kontakcie seksualnym, konieczne może być wykonanie odpowiedniego badania PCR.