Cytologia moczu

Cytologia moczu to badanie, w którym pod mikroskopem ocenia się komórki znajdujące się w moczu - służy przede wszystkim do wykrywania nieprawidłowych komórek pochodzących z dróg moczowych, zwłaszcza przy podejrzeniu raka pęcherza moczowego. Badanie jest nieinwazyjne - najczęściej wymaga jedynie oddania próbki moczu do specjalnego pojemnika. Cytologia moczu nie jest jednak badaniem przesiewowym wykonywanym rutynowo u każdej zdrowej osoby. Lekarz może zlecić badanie m.in. przy:

• krwiomoczu
• podejrzeniu nowotworu pęcherza moczowego
• nieprawidłowym wyniku cystoskopii lub badań obrazowych
• kontroli niektórych pacjentów po leczeniu raka pęcherza
• podejrzeniu raka urotelialnego górnych dróg moczowych
• szczególnie przy podejrzeniu raka wysokiego stopnia złośliwości lub CIS

W moczu naturalnie znajdują się pojedyncze komórki nabłonka wyściełającego drogi moczowe. Patomorfolog ocenia m.in. wygląd komórek, wielkość i kształt jąder komórkowych, obecność nieprawidłowych komórek oraz cechy mogące sugerować nowotwór. Największą wartość cytologia ma w wykrywaniu nowotworów urotelialnych wysokiego stopnia złośliwości (high-grade) oraz raka in situ (CIS). Cytologia znacznie gorzej wykrywa natomiast małe guzy oraz nowotwory niskiego stopnia złośliwości (low-grade) - dlatego prawidłowy wynik nie wyklucza raka pęcherza. Na interpretację może dodatkowo wpływać zakażenie dróg moczowych, stan zapalny, kamica, obecność krwi w moczu, niedawna cystoskopia, cewnikowanie lub inne zabiegi w obrębie dróg moczowych.

Najważniejsze jest stosowanie się do instrukcji laboratorium, ponieważ sposób pobierania może się nieco różnić. W przypadku cytologii pierwszy poranny mocz nie zawsze jest najlepszym materiałem, ponieważ komórki pozostające przez wiele godzin w pęcherzu mogą ulegać zmianom utrudniającym ocenę - często zaleca się pobranie świeżo oddanego moczu w ciągu dnia. Czasami lekarz lub laboratorium może zalecić wykonanie cytologii z kilku próbek pobranych w różne dni, co zwiększa szansę wykrycia nieprawidłowych komórek. Najczęściej:

• wykonaj higienę okolicy intymnej
• oddaj mocz do przeznaczonego do tego pojemnika
• szczelnie zamknij pojemnik
• dostarcz próbkę do laboratorium zgodnie z jego zaleceniami

Nie. To bardzo ważna informacja. Cytologia dobrze wykrywa niektóre agresywne nowotwory, zwłaszcza wysokiego stopnia złośliwości oraz raka in situ (CIS), ale znacznie gorzej wykrywa małe guzy i nowotwory niskiego stopnia złośliwości (low-grade) - dlatego prawidłowa cytologia moczu nie wyklucza raka pęcherza. Jeżeli istnieją wskazania, konieczne mogą być również cystoskopia, USG, UroTK lub inne badania. Jeżeli występuje krwiomocz, nawet przy prawidłowej cytologii może być konieczna dalsza diagnostyka urologiczna.

Cytologia nie zastępuje cystoskopii, a cystoskopia nie zastępuje cytologii - w diagnostyce krwiomoczu lub raka pęcherza oba badania mogą się wzajemnie uzupełniać. To samo dotyczy posiewu moczu - to zupełnie inne badanie, które nie zastępuje cytologii, ani odwrotnie.